Militaire vliegtuigen Belgisch leger: F-35, F-16, A400M en vloot 2026

De Belgische Luchtcomponent beleeft haar grootste transformatie sinds de Koude Oorlog. In enkele jaren tijd vervangt de F-35 de F-16, heeft de A400M de fakkel overgenomen van de C-130, stromen nieuwe helikopters binnen en nemen de eerste gewapende drones hun intrek in het arsenaal. Voor wie de actualiteit volgt of een militaire loopbaan overweegt, is het landschap van de militaire luchtvaart in volle omwenteling.

Dit artikel geeft een overzicht van alle vliegtuigen en helikopters van het Belgisch leger in 2026: de gevechtsvliegtuigen, de transporttoestellen, de helikopters, de opleidingsvliegtuigen en de drones. U vindt er de kerncijfers van elke vloot, de leveringskalender, de vliegbases die hen huisvesten, evenals een historisch overzicht en een stand van zaken over de kosten. Het doel is eenvoudig: een helder en actueel beeld geven van wat er vandaag onder de Belgische kokarde vliegt, en wat er morgen aankomt.

F-35A Lightning II : het nieuwe gevechtsvliegtuig van de Belgische Luchtcomponent

13 oktober 2025 markeert een belangrijke datum voor de Belgische Defensie. De eerste drie F-35A Lightning II-toestellen landden op de vliegbasis van Florennes, afkomstig uit de Verenigde Staten. Het is de officiële indiensttreding van een gevechtsvliegtuig van de vijfde generatie, stealth (radarontwijkend) en sterk geconnecteerd, dat de Belgische gevechtsluchtvaart fundamenteel zal herdefiniëren.

« Vandaag schrijven we geschiedenis », verklaarde die dag de stafchef van Defensie, luitenant-generaal vlieger Vansina, bij het verwelkomen van de toestellen. Hij presenteerde de aankomst van de F-35 als de intrede van Defensie in een nieuw tijdperk, dat van een geconnecteerde, wendbare en toekomstgerichte luchtvaart. De F-35A Lightning II is niet zomaar een vervanger: hij brengt stealth-technologieën en geavanceerde gevechtssystemen mee waarover de F-16 niet beschikte.

Een bestelling in twee fasen

Alles begint met een offerteaanvraag die in 2017 werd gelanceerd om de gevechtsvloot te vernieuwen. In oktober 2018 koos de regering-Michel voor de F-35A en bestelde 34 toestellen. De zuivere aankoop vertegenwoordigt 3,8 miljard euro. Inclusief de opleiding van bemanningen, onderhoud en infrastructuurwerken stijgt de totale investering voor deze 34 vliegtuigen naar ongeveer 6 miljard euro.

Het verhaal stopt daar niet. In 2025 besloot België om 11 extra F-35’s aan te kopen, voor een geschat bedrag van 1,67 miljard euro. De totale vloot stijgt daarmee naar 45 F-35A’s. Deze aanvullende bestelling werd bevestigd in de ministerraad en wordt in de loop van 2026 geplaatst. Begin 2026 zijn er al 12 toestellen in dienst van de 34 oorspronkelijk bestelde exemplaren, waarbij de capaciteitsopbouw zich voortzet naarmate de leveringen vorderen.

De F-35 vervangt de F-16 Fighting Falcon, die sinds 1979 in dienst is. Na meer dan veertig jaar intensief gebruik nadert het casco van de F-16 zijn structurele levenseinde en toont het zijn limieten tegenover moderne dreigingen. In 2018, op het moment van de beslissing, beschikte België nog over 54 operationele F-16’s.

Bases, luchtpolitie en tijdlijn

Van de 45 bestelde F-35’s zullen er 26 permanent in België gestationeerd worden, op de vliegbases van Florennes en Kleine-Brogel. Vier daarvan zullen permanent worden toegewezen aan de Quick Reaction Alert (QRA)-missie. De 8 overige vliegtuigen blijven gestationeerd op Luke Air Force Base in Arizona, waar Belgische piloten en technici hun opleiding volgen. Het doel is om tegen 2030 in totaal 67 piloten op te leiden.

De tijdlijn verloopt geleidelijk. De Belgische F-35’s zullen naar verwachting in 2027 hun eerste operationele missies uitvoeren, de datum van hun initiële operationele capaciteit (IOC). De volledige operationele capaciteit (FOC) wordt verwacht tussen 2029 en 2030. Met andere woorden: het toestel is er, maar zijn volledige potentieel zal zich over meerdere jaren ontplooien, de tijd die nodig is om bemanningen te kwalificeren, systemen te integreren en de twee gastbases aan te passen. Deze geleidelijkheid verklaart waarom België parallel een deel van zijn F-16’s in dienst houdt, om nooit een leegte te laten ontstaan in de bescherming van zijn luchtruim.

F-16 Fighting Falcon : veertig jaar trouwe dienst voor België

Meer dan vier decennia lang was de F-16 Fighting Falcon de ruggengraat van de Belgische gevechtsluchtvaart. Zijn geschiedenis begon met een van de grootste wapencontracten van het land en eindigt vandaag, nu de F-35 het roer overneemt.

Het « contract van de eeuw » en de Belgische productie

In juni 1975 ondertekende België wat de pers destijds het « contract van de eeuw » noemde: de aankoop van het Amerikaanse F-16-gevechtsvliegtuig. Een eerste reeks omvatte 116 toestellen. Een tweede bestelling van 44 vliegtuigen volgde in 1984, wat het totaal op 160 F-16’s voor België bracht.

Een aanzienlijk deel van deze toestellen werd op Belgische bodem onder licentie geassembleerd. De SABCA-fabriek in Gosselies produceerde 222 F-16A’s en F-16B’s tussen 1979 en 1991, terwijl ook SONACA deelnam aan het programma en haar eerste exemplaren begin 1979 leverde. Deze lokale productie heeft een hele Waalse luchtvaartsector gevoed, waarvan de knowhow nog altijd terug te vinden is in de huidige programma’s.

De eerste F-16’s traden in januari 1979 in dienst. Zij moderniseerden in één klap de Belgische jachtcapaciteit.

Een gemoderniseerde vloot, vervolgens ingehaald door de leeftijd

De constructeur ontwierp de Belgische F-16’s van het type A en B voor een levensduur van 8.000 vlieguren. Het is deze limiet, meer nog dan de veroudering van systemen, die de uitdiensttreding dicteert. Een deel van de vloot genoot van een modernisering halverwege de levensduur, de Mid-Life Update (MLU), om op niveau te blijven; de rest werd geleidelijk uitgefaseerd.

Het einde van de Koude Oorlog en de inzet van F-16’s in veeleisende buitenlandse missies leidden tot een inkrimping van de vloot rond een kern van gemoderniseerde toestellen. In 2018 beschikte België nog over 54 operationele F-16’s. In 2026 zijn er nog slechts 42 in dienst, op de Mid-Life Update M6.1-standaard, waarbij het aantal afneemt naarmate de F-35’s instromen. De eerste toestellen die hun 8.000 vlieguren bereikten, werden vanaf september 2023 uit de vaart genomen.

Het einde van een tijdperk: laatste missies en koers naar Oekraïne

In Florennes sloot het 1e Smaldeel een lange bladzijde geschiedenis af door zijn laatste operationele vluchten op F-16 uit te voeren, na meer dan 35 jaar ononderbroken dienst. Opgericht tijdens de Eerste Wereldoorlog is dit het oudste smaldeel van de Belgische militaire luchtvaart. Sinds 1917 draagt het het embleem van de distel en het Latijnse devies « Nemo me impune lacessit », wat men kan vertalen als « Niemand tart mij ongestraft ». Ditzelfde smaldeel wordt de eerste Belgische eenheid die op de F-35A zal vliegen.

De piloten van dit smaldeel verzamelden duizenden uren op het toestel. Een van de bekendste, majoor-vlieger Marc « Charlz » Longlé, werd de eerste Belgische piloot die de kaap van 4.000 vlieguren op F-16 overschreed. Door de decennia heen namen de Belgische F-16’s deel aan de NAVO-luchtpolitie, onder meer boven de Baltische staten, alsook aan operaties in voormalig Joegoslavië, Afghanistan, Libië, Irak en Syrië.

Ondanks hun leeftijd blijven deze toestellen tot het einde toe nuttig. In augustus 2025 voerden vier Belgische F-16’s nog een luchtpolitiemissie uit in IJsland. België heeft zich er bovendien toe verbonden om tussen 2025 en 2030 meerdere F-16’s aan Oekraïne te leveren. Deze toestellen beginnen, zodra ze door de F-35 zijn afgelost, aan een tweede carrière in dienst van een bondgenoot, wat de meest pessimistische voorspellingen over hun staat tegenspreekt.

Technische fiche van de F-16

Hieronder staan de belangrijkste technische gegevens van de F-16, in de referentieconfiguratie van de encyclopedische bronnen en de fabrikant:

Airbus A400M Atlas : het nieuwe strategische transportvliegtuig van België

Om troepen, materieel en humanitaire hulp te vervoeren, heeft België zijn transportvloot volledig vernieuwd. De Airbus A400M Atlas vormt voortaan het zwaartepunt van deze capaciteit, binnen een originele samenwerking met het Groothertogdom Luxemburg.

Een Europese bestelling gedeeld met Luxemburg

België ondertekende zijn bestelling van 7 A400M Atlas-toestellen op 27 mei 2003, in het kader van het grote Europese samenwerkingsprogramma dat door OCCAR wordt beheerd. Luxemburg sloot zich bij deze aankoop aan door de financiering van een 8e toestel op zich te nemen, wat leidde tot de oprichting van een binationale vloot.

Deze 7 Belgische A400M’s en de unieke Luxemburgse A400M vormen een gemeenschappelijke vloot die gestationeerd is op de vliegbasis van Melsbroek, binnen het 20e Smaldeel van de 15e Wing Luchttransport. Het eerste toestel, dat de Luxemburgse kleuren draagt (CT-01), werd op 9 oktober 2020 geleverd. Het laatste (CT-08) landde op 12 januari 2024. De onderstaande tabel vat de levering van elk van de acht toestellen samen.

De vervanging van de C-130 Hercules

De A400M heeft de fakkel overgenomen van de Lockheed C-130 Hercules, een toestel dat bijna een halve eeuw diende. België had 13 C-130H’s aangekocht, die vanaf juli 1972 in dienst werden genomen. De laatste werd op 17 december 2021 uit dienst genomen, na meer dan 49 jaar dienst voor de vloot. De overdracht verliep dus geleidelijk, tussen de komst van de eerste A400M’s eind 2020 en de uitdiensttreding van de laatste Hercules eind 2021.

De capaciteitssprong is overduidelijk. Waar de C-130 ongeveer 20 ton meenam, kan de A400M tot 37 ton vracht vervoeren over 4.500 km, of 17 ton over 5.800 km. Hij kan ook 116 parachutisten droppen in één enkele passage. Deze veelzijdigheid dient zowel militaire missies als humanitaire hulpverlening.

Het transport beperkt zich niet tot de A400M. Voor snelle verbindingen en transport van de legerstaf zet de Luchtcomponent 2 Dassault Falcon 7X-toestellen in, die gehuurd worden van Abelag Aviation. In het kader van het STAR-plan bestelde België bovendien in april 2026 vijf Cessna 408 SkyCourier-toestellen bestemd voor de speciale eenheden. Deze toestellen zullen worden omgebouwd door SABCA en SABENA Technic voor specifieke opdrachten zoals vuursteun, inlichtingen, observatie en medische evacuatie.

Een vloot die zich al bewezen heeft in operaties

De Belgische A400M is niet aan de grond gebleven. Tussen oktober 2020 en januari 2025 hebben de acht Belgische en Luxemburgse toestellen de kaap van 10.000 gecumuleerde vlieguren overschreden, het bewijs van een vloot die volledig geïntegreerd is en intensief wordt ingezet.

Deze operaties brengen risico’s met zich mee. Op 19 april 2026 werd een Belgische A400M beschoten tijdens een ondersteuningsvlucht voor een VN-vredesmissie in Haïti, tussen Santo Domingo en Port-au-Prince. Twee kogelinslagen werden na de landing aangetroffen: één in de staart en één in een motor. Het toestel landde veilig en de bemanning bleef ongedeerd. Dit voorval illustreert de soms vijandige omgevingen waarin deze transportvliegtuigen opereren.

Om de investering te kaderen: de eenheidsprijs van de A400M werd in januari 2010 geraamd op ongeveer 130 miljoen euro, na de meerkosten die het programma kenmerkten. Midden april 2026 hadden alle klantlanden samen 139 A400M’s ontvangen op de 178 bestelde exemplaren. België behoort tot de allereerste ondertekenaars, naast Duitsland, Frankrijk, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en verschillende anderen.

De helikopters van de Luchtcomponent : NH90, A109 en H145M

De Belgische helikoptervloot beleeft eveneens een grondige vernieuwing. Drie toestellen bestaan vandaag naast elkaar: de veteraan A109, de NH90 in ingekrompen versie, en de gloednieuwe H145M die zijn intrede begint te maken. Dit trio tekent een overgang naar een lichtere, zuinigere en veelzijdigere vloot.

Agusta A109 Hirundo, de veteraan van de vloot

De Agusta A109BA Hirundo dient België sinds 1992. Aanvankelijk verbonden aan de Landmacht, werden deze helikopters in 2004 overgeheveld naar de Luchtcomponent. In 2026 zijn er nog 10 in dienst, op een veel groter park dat destijds werd aangekocht. Licht en wendbaar verzorgen zij gewapende verkenningsmissies, antitankopdrachten en licht transport.

Hun vervanging is inmiddels ingezet. De A109’s moeten tegen eind 2027 worden uitgefaseerd, naarmate hun opvolgers instromen.

NH90 : een ambitieuze aankoop, een gedeeltelijke terugtrekking

België besloot in mei 2007 tot de aankoop van zijn NH90’s. De bestelling omvatte 10 toestellen: 4 in landversie (TTH), 4 in maritieme versie (NFH) en 2 extra TTH’s in optie. Volgens de RTBF vertegenwoordigde de aankoop meer dan 300 miljoen euro. De eerste toestellen kwamen in 2013 in dienst.

Het vervolg verliep meer contrastrijk. De landversies voldeden niet aan de verwachtingen. In september 2025 besloot de regering om de 4 NH90 TTH’s uit dienst te nemen wegens hun gebrekkige betrouwbaarheid en onderhoudskosten die ondraaglijk waren geworden. Een intern rapport van het ministerie van Defensie becijferde de kostprijs op 10.000 tot 15.000 euro per vlieguur, wat meer is dan een vlieguur op een F-16 — een aanzienlijk bedrag voor een tactische transporthelikopter.

Alleen de maritieme component blijft behouden. In 2026 zijn er nog 4 NH90 NFH’s in dienst, toegewijd aan maritieme opdrachten (SAR en fregatten). Eén ervan werd zelfs gemoderniseerd voor onderzeebootbestrijding. Deze terugtrekking van de TTH’s past in het STAR-plan, de routekaart voor de modernisering van Defensie, die voortaan de voorkeur geeft aan toestellen die soberder zijn in gebruik.

H145M : de nieuwe polyvalente helikopter

De opvolger heet Airbus H145M. Het contract, gesloten begin 2024, omvat 20 toestellen: 15 voor Defensie en 5 voor de Federale Politie, voor een bedrag van ongeveer 400 miljoen euro inclusief opleiding en wisselstukken. De eerste testvlucht vond plaats in november 2025, en het eerste toestel werd geleverd in juni 2026. Vervolgens moet er elke maand één toestel worden geleverd totdat de vloot eind 2027 compleet is. Deze helikopters zullen de A109 vervangen en worden gestationeerd op de basis van Bevekom (Beauvechain).

Zijn grote kracht schuilt in zijn modulariteit. Dankzij verwisselbare missiekits kan de H145M in minder dan een uur worden omgebouwd voor lichte aanval (met boordkanon en raketten), troepentransport voor speciale eenheden, medische evacuatie, observatie of brandbestrijding. Deze flexibiliteit past perfect bij de operationele behoeften van een middelgroot leger.

Door te kiezen voor de H145M kiest België voor een lichtere en zuinigere helikopter, die de operationele leemte opvult die ontstond door de vroegtijdige uitdiensttreding van de NH90 TTH.

Drones en onbemande toestellen : de MQ-9B SkyGuardian

De onbemande luchtvaart maakt voortaan integraal deel uit van de Belgische Luchtcomponent. Na verschillende generaties tactische verkenningsdrones zet de krijgsmacht een grote stap voorwaarts met de aankoop van MALE-drones (Medium Altitude Long Endurance).

Defensie heeft 4 MQ-9B SkyGuardians besteld, een bewakings- en gevechtsdrone geproduceerd door General Atomics. Deze toestellen, uitgerust met geavanceerde optronische sensoren, maritieme radars en satellietcommunicatieverbindingen, kunnen meer dan 35 tot 40 uur onafgebroken in de lucht blijven op een hoogte tot 12.000 meter. Ze worden gestationeerd op de vliegbasis van Florennes binnen het 80e Smaldeel UAV.

De MQ-9B SkyGuardian begon in 2025 aan zijn eerste operationele missies, wat een aanzienlijke versterking betekent voor de inlichtingen- en verkenningscapaciteit (ISR) van het Belgische leger, zowel boven land als boven zee.

België is niet aan zijn proefstuk toe op dronegebied. Defensie zette voordien 18 B-Hunter-drones in (uitgefaseerd in 2019), evenals een veertigtal MBLE Épervier-drones, een ouder systeem dat van begin jaren 70 tot eind jaren 90 werd gebruikt. De overstap naar de MQ-9B SkyGuardian brengt het land echter in een heel andere dimensie op het vlak van bereik, vliegduur en technologische capaciteiten.

De opleidingsvliegtuigen : SF-260 Marchetti en Pilatus PC-7 MKX

Alvorens op een jachtvliegtuig te vliegen, passeert een Belgische piloot via opleidingsvliegtuigen. Dit segment, hoewel minder gemediatiseerd dan de F-35, is evenzeer onderhevig aan een ingrijpende vernieuwing.

Het basisopleidingstoestel blijft de SIAI-Marchetti SF-260, die sinds november 1969 in dienst is bij de Luchtcomponent op de basis van Bevekom. Dit wendbare en betrouwbare Italiaanse vliegtuigje leidde generaties Belgische piloten op. In 2026 zijn er nog 19 exemplaren in dienst (in de versies M en D), maar hun pensioen nadert met rasse schreden.

Zijn opvolger werd aangeduid in november 2025. België bestelde 18 Pilatus PC-7 MKX-toestellen bij de Zwitserse constructeur. Dit moderne turboprop-opleidingstoestel beschikt over een digitale glazen cockpit (« glass cockpit »), geavanceerde avionica en gesimuleerde wapensystemen, waardoor leerling-piloten direct vertrouwd raken met de interfaces van gevechtstoestellen van de nieuwste generatie.

De opleidingsvloot verloor overigens enkele jaren geleden een belangrijk onderdeel: de Dassault-Dornier Alpha Jet, die werd ingezet voor de geavanceerde jachtopleiding in het Frans-Belgische opleidingscentrum (AJeTS) in Cazaux, werd in 2019 uit dienst genomen. Voortaan voltooien Belgische kandidaat-jachtpiloten hun geavanceerde opleiding in de Verenigde Staten (Euro-NATO Joint Jet Pilot Training – ENJJPT op Sheppard AFB in Texas) of binnen Europese partnerschappen.

Organisatie en structuur van de Belgische Luchtcomponent

Achter de toestellen staat een strakke organisatie. In 2025 telt de Luchtcomponent ongeveer 5.700 militairen en burgers en beschikt zij over een honderdtal actieve luchtvaartuigen, verdeeld over strategische bases en smaldelen.

Vijf bases verspreid over het grondgebied

De Luchtcomponent steunt op vijf hoofdbases, elk met haar eigen specialiteit.

Florennes (2e Tactische Wing) huisvest de F-35’s en de MQ-9B SkyGuardian-drones en speelt een centrale rol in de overgang naar de 5e generatie. Kleine-Brogel (10e Tactische Wing) huisvest de F-16’s en bereidt zich voor op de F-35 vanaf 2027. Melsbroek (15e Wing Luchttransport) groepeert het transport met de A400M en de Falcon 7X. Bevekom (Beauvechain, 1e Wing) centraliseert de helikopters (A109, H145M) en de basisvliegopleiding (SF-260, PC-7 MKX). Koksijde/Oostende (40e Smaldeel) ten slotte verzorgt de Search and Rescue (SAR)-reddingsoperaties en de maritieme steun met de NH90 NFH.

Aan deze nationale installaties voegt zich een buitenlandse basis toe: 8 Belgische F-35’s worden gestationeerd op Luke Air Force Base in Arizona, waar Belgische piloten en technici samen met Amerikaanse en internationale instructeurs worden opgeleid.

Wings, smaldelen en internationale samenwerking

De gevechtsluchtvaart is gestructureerd rond de 2e Tactische Wing (Florennes) en de 10e Tactische Wing (Kleine-Brogel). Het transport valt onder de 15e Wing Luchttransport in Melsbroek, terwijl de helikopters en de opleiding vallen onder de 1e Wing in Bevekom.

De operationele samenwerking stopt niet aan de landsgrenzen. Sinds 2017 voeren België en Nederland beurtelings de Quick Reaction Alert (QRA) uit voor het hele Benelux-luchtruim: twee gewapende jachtvliegtuigen staan 24 uur op 24 klaar om binnen enkele minuten op te stijgen om verdachte of niet-geïdentificeerde toestellen te onderscheppen.

België neemt tevens deel aan een gedeelde vloot van tankvliegtuigen. Binnen het Multinational MRTT Fleet (MMF)-programma van de NAVO deelt ons land met Nederland, Duitsland, Noorwegen, Luxemburg en Tsjechië een vloot van Airbus A330 MRTT-toestellen (gestationeerd in Eindhoven en Keulen), die luchtbijtanken en strategische medische evacuaties verzorgen.

De Belgische vloot in één oogopslag (2026)

De onderstaande tabel vat de belangrijkste luchtvaartuigen samen die in 2026 in dienst zijn of besteld zijn. De cijfers weerspiegelen een vloot in volle transitie, tussen afzwaaiende toestellen en nieuw instromend materieel.

Geschiedenis van de Belgische Luchtcomponent : van 1909 tot vandaag

De vliegtuigen van het Belgisch leger zijn niet uit het niets ontstaan. Hun geschiedenis gaat terug tot 1909 en werpt een helder licht op de keuzes van vandaag.

Van de pioniers in 1909 tot de twee wereldoorlogen

Alles begint in 1909 met de oprichting van de « Compagnie des ouvriers et aérostiers ». Na zijn luchtdoop besluit de minister van Oorlog om vliegtuigen aan te schaffen. Op 5 mei 1911 wordt een Farman type 1910 geleverd, datzelfde jaar gevolgd door drie andere. De « Compagnie des aviateurs » wordt opgericht bij koninklijk besluit op 16 april 1913. In augustus 1914, aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog, beschikt zij over 22 toestellen. Op 20 maart 1915 wordt zij officieel de « Militair Vliegwezen » (Aviation militaire belge).

Tijdens het interbellum structureert de militaire luchtvaart zich verder, maar het begin van de Tweede Wereldoorlog is bijzonder hard. Aan de vooravond van het conflict telt het vliegwezen 250 toestellen. Op 10 mei 1940, de dag van de Duitse aanval, zijn er 377 vliegtuigen geregistreerd, waaronder 140 gevechtstoestellen, maar slechts een zestigtal kan als modern worden beschouwd — en zelfs die zijn in snelheid overtroffen door de Duitse toestellen. Twee derde van deze vloot wordt al in de eerste uren van het Luftwaffe-offensief op de grond vernietigd. De onderstaande tabel geeft een overzicht van het materieel dat in mei 1940 in dienst was.

De Koude Oorlog en de opbouw van de F-16

Na de oorlog herrijst de Belgische militaire luchtvaart. Op 15 oktober 1946 wordt de militaire luchtvaart voor het eerst een onafhankelijke wapenmacht, los van het landleger, te Haren bij Brussel. Op 15 januari 1949 neemt zij officieel de naam Belgische Luchtmacht (Force aérienne belge) aan en ontwikkelt zij zich volop binnen de NAVO.

De Koude Oorlog geeft de vloot een blijvend profiel. In 1989, op een totaal van circa 250 vliegtuigen, steunt de jachtvloot op bijna 130 F-16’s en een honderdtal Mirage 5-toestellen. De F-16’s waren aangekocht in het kader van het grote contract van 9 juni 1975 en vanaf 26 januari 1979 geleverd door SONACA en SABCA. De Mirage 5 werd in 1995 uit dienst genomen. Deze periode zag verschillende opeenvolgende generaties straaljagers passeren: van de Meteor en de Hunter, via de Thunderstreak en de F-104G Starfighter, tot de Mirage en de F-16.

Grote buitenlandse operaties

De Belgische luchtmacht heeft zich niet beperkt tot het verdedigen van het eigen territorium. Zij nam deel aan talrijke operaties onder de vlag van de NAVO of de VN. Een van de meest intensieve inzetten was de Kosovooorlog in 1999. In het kader van Operatie Allied Force voerden 12 Belgische F-16’s, gestationeerd in Amendola (Italië), 679 gevechtsvluchten uit en dropten zij 279 bommen en raketten. Deze episode bewees dat de Luchtcomponent ver van haar thuisbases kon worden ingezet in veeleisende coalitieoperaties, een rol die zij nadien herhaalde in Afghanistan, Libië, Irak en Syrië.

Budgettaire en industriële dimensies van de Belgische aankopen

Het moderniseren van een luchtvloot kost veel geld, en deze bedragen voeden een terugkerend politiek debat in België. Het is nuttig om ze in het juiste perspectief te plaatsen, zonder ze te minimaliseren of te dramatiseren.

Het reële gewicht van de grote programma’s

De cijfers zijn aanzienlijk. De aankoop van de 34 initiële F-35’s bedraagt 3,8 miljard euro, een totaal dat oploopt tot circa 6 miljard euro inclusief opleiding, onderhoud en infrastructuurwerken. De 11 extra F-35’s vertegenwoordigen nog eens 1,67 miljard euro. Daarnaast weegt de bestelling van 20 H145M-helikopters op circa 400 miljoen euro, terwijl de 7 A400M’s passen in een Europees langetermijnprogramma.

Deze bedragen krijgen een andere dimensie wanneer men ze vergelijkt met andere defensie-uitgaven of met de Belgische federale begroting. Defensie-investeringen worden gespreid over meerdere decennia en vertegenwoordigen een vast percentage van het BBP dat België geleidelijk optrekt naar de NAVO-norm van 2%.

Economische en industriële terugvloeïng voor België

De grote contracten vertalen zich niet alleen in uitgaven. Ze bevloeien ook de nationale industrie via Essential Security Interests (ESI)-overeenkomsten. Belgische ondernemingen zoals ASCO, SONACA, SABCA en Safran Aero Boosters produceren hoogtechnologische onderdelen voor de F-35 en de A400M, wat honderden hooggekwalificeerde banen en technologische knowhow in België verankert.

Een gecontesteerde keuze

Deze investeringen genieten echter geen unanieme steun. In januari 2026 dienden volksvertegenwoordigers van de oppositie (onder meer van de PVDA/PTB) voorstellen in om de aankoop van extra F-35-toestellen te herzien of stop te zetten, met het argument dat de middelen beter naar sociale voorzieningen en zorg zouden gaan.

Deze eis heeft volgens waarnemers weinig kans op slagen, maar illustreert het fundamentele maatschappelijke debat over de balans tussen defensie-inspanningen en andere publieke prioriteiten. Voorstanders wijzen op een steeds onvoorspelbaarder geopolitiek klimaat, de noodzaak van geloofwaardige afschrikking en het nakomen van NAVO-verdragsplichten. Tegenstanders benadrukken de kosten en de afhankelijkheid van Amerikaanse technologie. Beide kampen zijn het erover eens dat deze beslissingen het land voor decennia binden.

In de praktijk zal deze overgangsfase nog meerdere jaren in beslag nemen. Twee eenvoudige bakens helpen om de voortgang te volgen: de leveringskalender van de F-35 (die tegen 2029-2030 zijn volle operationele sterkte bereikt) en de maandelijkse instroom van de H145M-helikopters tot eind 2027. Deze twee mijlpalen geven, beter dan welke aankondiging ook, de reële maat van de vernieuwing van de Belgische Luchtcomponent weer.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de nieuwe vliegtuigen van het Belgisch leger?

De nieuwe gevechtsvliegtuigen van het Belgisch leger zijn de F-35A Lightning II, waarvan de eerste drie exemplaren op 13 oktober 2025 aankwamen op de vliegbasis van Florennes. België bestelde in totaal 45 F-35’s (34 in 2018 en 11 extra in 2025) om de verouderde F-16’s te vervangen. Deze stealth-toestellen van de 5e generatie beschikken over geavanceerde sensorfusie en gevechtssystemen, met een initiële operationele capaciteit voorzien voor 2027 en volledige capaciteit tegen 2029-2030.

Hoeveel vliegtuigen bezit het Belgisch leger?

In 2025-2026 beschikt de Belgische Luchtcomponent over ongeveer 108 luchtvaartuigen, inclusief gevechtsvliegtuigen (F-16’s in uitdiensttreding en de eerste F-35’s), transportvliegtuigen (7 A400M Atlas en regeringsvliegtuigen), helikopters (NH90 NFH, A109 en nieuw instromende H145M’s), lesvliegtuigen (SF-260 Marchetti en toekomstige PC-7 MKX) en drones (MQ-9B SkyGuardian). Deze vloot vervangt geleidelijk het materieel uit de Koude Oorlog.

Hoeveel F-35’s bezit België?

België heeft in totaal 45 F-35A Lightning II-toestellen besteld: 34 exemplaren besteld in oktober 2018 voor circa 3,8 miljard euro, aangevuld met 11 extra toestellen besteld in 2025 voor 1,67 miljard euro. De eerste F-35’s arriveerden in oktober 2025. Van deze 45 toestellen zullen er 26 permanent gestationeerd worden op de Belgische bases Florennes en Kleine-Brogel, terwijl er 8 gestationeerd blijven op Luke Air Force Base in Arizona voor de opleiding van piloten en technici.

Hoeveel F-16’s bezit België?

België kocht oorspronkelijk 160 F-16’s in twee fasen (116 in 1975 en 44 in 1984), maar beschikte in 2018 nog over 54 operationele toestellen. Deze toestellen hebben een levensduur van 8.000 vlieguren en de eerste werden vanaf september 2023 uit de vaart genomen. De Belgische F-16’s worden geleidelijk vervangen door de F-35 en een aanzienlijk deel wordt tussen 2025 en 2030 overgedragen aan Oekraïne. Het 1e Smaldeel beëindigde zijn F-16-operaties na meer dan 35 jaar trouwe dienst.

Wat gebeurt er met de Belgische F-16’s?

De Belgische F-16’s worden stapsgewijs uit dienst genomen naarmate de F-35’s instromen. De toestellen die hun vliegurenlimiet van 8.000 uur bereiken worden ontmanteld of als museumstuk gebruikt. België heeft zich ertoe verbonden om meerdere luchtwaardige F-16’s te leveren aan Oekraïne tussen 2025 en 2030. In augustus 2025 voerden vier Belgische F-16’s nog een luchtpolitiemissie uit in IJsland, wat aantoont dat de vloot operationeel blijft tot haar definitieve vervanging tegen 2028-2029.

Hoeveel A400M-toestellen bezit België?

België bezit 7 Airbus A400M Atlas-transportvliegtuigen, besteld op 27 mei 2003. Het eerste toestel (CT-01, in Luxemburgse kleuren) arriveerde op 9 oktober 2020 en het laatste (CT-08) werd geleverd op 12 januari 2024. Deze 7 Belgische toestellen vormen samen met 1 Luxemburgse A400M een unieke binationale eenheid van 8 vliegtuigen binnen het 20e Smaldeel van de 15e Wing Luchttransport te Melsbroek. De A400M’s vervangen de oude C-130 Hercules-toestellen die eind 2021 werden uitgefaseerd.

Welk vliegtuig vervangt de C-130 in België?

De Airbus A400M Atlas vervangt de Lockheed C-130 Hercules in België. De 7 Belgische A400M’s werden geleverd tussen oktober 2020 en januari 2024, terwijl de laatste C-130 Hercules (in dienst sinds juli 1972) op 17 december 2021 na meer dan 49 jaar dienst met pensioen ging. De A400M biedt superieure prestaties met een nuttige lading van 37 ton over 4.500 km (tegenover circa 20 ton voor de C-130) en kan 116 parachutisten in één passage droppen.

Wat is de nieuwe helikopter van het Belgisch leger?

De nieuwe lichte en tactische helikopter van het Belgisch leger is de Airbus H145M. Defensie bestelde in 2024 20 toestellen (15 voor Defensie en 5 voor de Federale Politie) voor circa 400 miljoen euro. De eerste testvlucht vond plaats in november 2025 en het eerste toestel werd geleverd in juni 2026, met maandelijkse leveringen tot eind 2027. De H145M vervangt de Agusta A109 (in dienst sinds 1992) en compenseert de terugtrekking van de NH90 TTH. Deze veelzijdige helikopter kan in minder dan een uur worden heringericht voor troepentransport, medevac, speciale operaties, observatie en brandbestrijding.

Waarom heeft België zijn NH90 TTH-helikopters teruggetrokken?

De Belgische regering besloot de 4 NH90 TTH’s in september 2025 uit dienst te nemen wegens chronische technische onbetrouwbaarheid en onhoudbaar hoge onderhoudskosten. Volgens een rapport van Defensie kostte een vlieguur op de NH90 TTH tussen de 10.000 en 15.000 euro, wat duurder is dan een vlieguur op een F-16. Deze beslissing past in het STAR-plan, waarbij de TTH’s worden vervangen door de zuinigere en betrouwbaardere H145M. De 4 maritieme NH90 NFH-toestellen blijven wel in actieve dienst voor SAR en fregatoperaties.

Waar zijn de vliegtuigen van het Belgisch leger gestationeerd?

De Belgische Luchtcomponent telt 5 operationele hoofdbases: Florennes (F-35, F-16, MQ-9B drones), Kleine-Brogel (F-16, F-35 vanaf 2027), Melsbroek (A400M Atlas, Falcon 7X transport), Bevekom / Beauvechain (H145M, A109 helikopters, SF-260 opleiding) en Koksijde/Oostende (NH90 NFH reddingshelikopters). Daarnaast zijn 8 Belgische F-35’s gestationeerd op Luke Air Force Base in Arizona voor opleiding. De Benelux-luchtpolitie wordt sinds 2017 beurtelings met Nederland uitgevoerd.

Bronnen

• Parlementair debat over extra F-35-aankopen – bfmtv.com
• Belgisch-Luxemburgse A400M-vloot bereikt 10.000 vlieguren – Defence Belgium
• Aankomst van de eerste F-35A’s in Florennes – Defence Belgium
• Uitdienststelling van de NH90 TTH – BelDefNews
• Luchtcomponent van Defensie – mil.be
• Luchtvaartgeschiedenis van het Belgisch leger – Koninklijk Legermuseum